جمال رضايى
152
بيرجندنامه ( فارسى )
فصل شش گورستانها از گذشتههاى دور چند نقطه از كرانهها و اطراف بيرجند به دفن مردگان اختصاص داشته است . برخى از اين گورستانها به كلّى از ميان رفته و تبديل به محلّههاى مسكونى شده و حتّى نامى هم از آنها شنيده نمىشود ، بعضىها گرچه متروك هستند ، ولى نام و آثارى از آنها باقى است ولى برخى ديگر هنوز جنبهء « قبرستان » دارند و مردم مردگان خود را در آنها به خاك مىسپارند . گورستانهايى كه در دورهء بحث ما داير يا دستكم شناخته و آثارى از آنها برجاى بود و نيز گورستانهاى عمومى شهر در آن زمان بدين قرار بودند : 1 - قبرستان قديمى شرق شهر : اين گورستان كه به « قبرستان سر ده » ( قبرستن سردا qabreston sorde ) شهرت داشت از شرق قلعهء « سر ده » و مقبرهء « حسام الدّوله » آغاز مىگشت و قسمتى از آن ، شرق و شمال شرقى شهر كنونى را فرا مىگرفت . گورستان مزبور در دو دههء نخست و دوم اين سده به تدريج ويران شد . در قسمتى از اين گورستان چند مقبره وجود داشت كه يكى از آنها مقبرهء حكيم نزارى قهستانى شاعر نامدار سدهء هفتم و هشتم بود و اين قسمت از گورستان را به نام او مىخواندند « 1 » . از اين گورستان بخش كوچكى هنوز باقى است كه در داخل شهر افتاده و محصور است و چون چند تن از اعضاء خانوادهء معروف « ناصح » در آن مدفون هستند به نام آن خانوادهء « قبرستان ناصحها » خوانده مىشود .
--> ( 1 ) . اين گورستان در دهههاى نخستين اين سده تخريب شد . در بخشى از آنكه گورخانهء نزارى در آن بود « باغ ملّى » احداث شده و در بقيهء زمينهاى آن خانههاى مسكونى ساختند . نك : مقبرهء حكيم نزارى . صص 140 - 139 .